W samym sercu Wielkopolskiego Parku Narodowego (w skrócie WPN), wśród stromych, zalesionych zboczy, leży Jezioro Góreckie – jedno z najcenniejszych i najbardziej malowniczych jezior regionu. To trzeci co do wielkości, a zarazem najgłębszy zbiornik wodny WPN, od dziesięcioleci uznawany za perłę Parku i ulubiony cel pieszych wędrówek miłośników przyrody.
Jezioro ukształtowane przez lądolód
Jezioro Góreckie jest jeziorem rynnowym, powstałym w czasie recesji ostatniego lądolodu skandynawskiego. Ma powierzchnię około 100 ha, długość 3 km i charakterystyczny kształt litery „L”. Średnia głębokość wynosi 9 m, a maksymalna – aż 17,2 m. Przeważnie strome dno sprawia, że pas roślinności przybrzeżnej jest tu wąski, dzięki czemu brzegi pozostają odsłonięte, a widoki na taflę wody – niczym nieprzesłonięte.
Woda jeziora zachwyca jasnozieloną, seledynową barwą i dużą przejrzystością, co jest efektem braku stałych dopływów. Z północnego basenu wynurzają się dwie wyspy: mniejsza Kopczysko oraz większa Wyspa Zamkowa, porośnięta bujnym lasem liściastym, skrywającym ruiny romantycznego zameczku. Geneza, przyroda i tajemnice tych wysp zostaną przedstawione w oddzielnym artykule.
Obszar wyjątkowej ochrony
Wyjątkową wartość Jeziora Góreckiego i przyległych lasów dostrzegł już ponad wiek temu profesor Adam Wodziczko, inicjator utworzenia WPN. To właśnie on w 1922 roku wystąpił w Polskim Towarzystwie Przyrodników w Poznaniu z inicjatywą objęcia tego obszaru ochroną. Dziś zachodnia część jeziora wraz z wyspami stanowi jeden z 18 obszarów ochrony ścisłej WPN o powierzchni około 64 ha. W bezpośrednim sąsiedztwie jeziora znajduje się również obszar ochrony ścisłej „Grabina” im. prof. A. Wodziczki, chroniący najlepiej zachowany w Parku 150-letni las dębowo-grabowy – wzorzec naturalnego grądu.
Bogactwo hydrofitów i organizmów wodnych
Flora i fauna Jeziora Góreckiego to prawdziwy skarb przyrodniczy. W jego wodach odkryto rzadkie rdestnice włosowatą i nitkowatą, a roślinność wodna i bagienna obejmuje około 90 gatunków, m.in. grzybienie białe, grążele żółte czy jezierzę morską. Czyste wody sprzyjają rozwojowi zwierząt – występuje tu rak rzeczny (szlachetny) oraz zawleczony rak amerykański. Bardzo dobre warunki ichtiologiczne jeziora powodują, że żyjące w nim ryby (reprezentowane m.in. przez szczupaki, okonie, leszcze, liny, jazgarze, miętusy, karasie, płocie, wzdręgi i węgorze) osiągają większe rozmiary niż w pozostałych jeziorach Parku. Z uwagi na naukowo-badawczy charakter gospodarki rybackiej wędkowanie jest zabronione.
Raj dla miłośników birdwatchingu
Jesienią Jezioro Góreckie, obok tak znanych śródlądowych zbiorników wodnych jak Jezioro Chrzypsko, Lednica czy Gopło, staje się jednym z najważniejszych miejsc noclegowych dla migrujących ptaków wodnych w Wielkopolsce. O zmierzchu gromadzą się tu tysiące gęgaw, nurogęsi oraz gęsi zbożowych i białoczelnych, tworząc widowisko przyrodnicze, które na długo zapada w pamięć. Ptaki te nocują na tafli wody, w stadach liczących czasami kilka, a nawet kilkadziesiąt tysięcy osobników. Choć akwen nie jest przez gęsi wykorzystywany jako żerowisko, to o świcie dzielą się one na mniejsze grupy i rozlatują na okoliczne pola i łąki, gdzie skubią trawę, oziminę i ziarna kukurydzy – ich największe przysmaki. W ciągu dnia część ptaków wraca nad wodę, by ugasić pragnienie. Duże lecące stada spotyka się jednak głównie wieczorami, podczas powrotów na bezpieczny nocleg. Jeśli ktoś chciałby zobaczyć taki wyjątkowy przyrodniczy spektakl, powinien nie zważając na wieczorny chłód wybrać się jesienią o zachodzie słońca nad Góreckie. Lornetka obowiązkowa!
Dawne kąpiele i rekultywacja
Kiedyś przez dziesiątki lat Jezioro Góreckie tętniło życiem. Czysta woda przyciągała latem spragnionych kąpieli lub przejażdżki na jego falach. Można było wypocząć na plaży z pomostem, a po zbiorniku kursowały łodzie wiosłowe, kajaki, rowery wodne. Niestety, wspomniane wyżej masowe noclegi gęsi nie pozostają bez wpływu na ekosystem jeziora – z biegiem czasu następowała stopniowa degradacja wód Góreckiego. Negatywne reperkusje przyniosło również wybudowanie w czasie II wojny światowej na jego wschodnim brzegu kompleksu zabudowań z pałacem dla osławionego hitlerowskiego namiestnika tzw. Kraju Warty, Artura Greisera, w którym działała mechaniczna oczyszczalnia ścieków z odprowadzeniem do wód jeziora, a potem, w latach powojennych funkcjonowanie w tych obiektach prewentorium dla dzieci chorych na gruźlicę. Nie powinno zatem dziwić, że ze względu na pogarszający się stan wód w 1995 roku dawna plaża po południowo-wschodniej stronie została zamknięta i obecnie to najpiękniejsze jezioro WPN podziwiać można jedynie z jego brzegu. Ponadto konieczna stała się rekultywacja akwenu, dlatego od grudnia 2009 roku na jeziorze pracuje ratunkowy aerator pulweryzacyjny z napędem wietrznym. Technologia ta polega na wykorzystaniu energii wiatru do natleniania strefy naddennej tzw. głęboczka kumulacyjnego. W efekcie dochodzi do zwiększenia zawartości tlenu w wodzie i usuwania z niej dwutlenku węgla oraz innych, niekorzystnych dla jeziora związków. Dzięki tym zabiegom parametry wody ulegają poprawie.
Miejsce nauki, historii i refleksji
W sąsiedztwie jeziora znajdują się m.in. Stacja Ekologiczna UAM, głazy pamiątkowe poświęcone wybitnym badaczom przyrody oraz ciekawa ścieżka edukacyjna „Na tropach lądolodu”, na której przystankach zamontowano tablice z przystępnie podanymi informacjami o geomorfologicznej genezie okolic. Warto zajrzeć także do dawnego pałacu Greisera, w którym dziś mieści się Dyrekcja i Centrum Edukacji Ekologicznej WPN z interesującym muzeum przyrodniczym. Przechadzając się po pałacowych wnętrzach pamiętajmy o trudnej, wojennej historii i złożonych losach tego obiektu, wzniesionego siłami polskich więźniów. Tuż obok budynku godny uwagi jest również ogródek petrograficzny prezentujący 20 typów głazów narzutowych przywleczonych przez lądolód skandynawski.
Perła, którą się podziwia
Jezioro Góreckie to przestrzeń, gdzie ochrona przyrody spotyka się z kontemplacją krajobrazu. Nie można się tu kąpać ani pływać łódką, ale można zakochać się od pierwszego wejrzenia. Miejsce to zachwyca spokojem, przestrzenią i dziką przyrodą, która ma tutaj pierwszeństwo. Gdy o świcie nad wodą unoszą się mgły, a jesienią tysiące gęsi lądują na tafli jeziora, staje się jasne, dlaczego ten ukryty pośród przepastnych lasów akwen jest uznawany za niekwestionowaną perłę WPN.
Sposoby dotarcia do Jeziora Góreckiego:
należy dojechać do drogi nr 306 Stęszew-Buk i udać się w lewo na Stęszew, potem drogą nr 311 w kierunku Poznania, między Dębienkiem a Rosnówkiem trzeba skręcić w prawo w lokalną drogę do Trzebawia; następnie leśną drogą do wioski Jeziory, w której wjeżdżamy na moment na lokalną drogę tzw. Greiserówkę; przejeżdżamy obok dyrekcji parku narodowego do pobliskiego dużego parkingu turystycznego, łącznie około 23 km
drogą leśną w kierunku Tomic, skąd znakowanym pomarańczowo Pierścieniem Rowerowym dookoła Poznania do Stęszewa; dalej obok leśniczówki Łódź i przez wieś Górka dojeżdżamy do centrum WPN; Uwaga: ze względu na duży ruch turystyczny i ochronę przyrody obowiązuje zakaz jazdy rowerem wzdłuż czerwonego szlaku pieszego prowadzącego brzegiem Jeziora Góreckiego; należy jechać cały czas prosto obok obszaru ochrony ścisłej „Grabina”, minąć Głaz Jaśkowiaka i po kilkuset metrach skręcić w lewo za znakami łącznikowego czerwonego szlaku rowerowego (musimy zjechać z pierścienia rowerowego), którym dojedziemy do Jezior; ok. 22-23 km; po zwiedzeniu muzeum przyrodniczego i zejściu do punktu widokowego nad jeziorem można wrócić drogą leśną przez Trzebaw i dalej do Stęszewa i Skrzynek, około 20 km (przejazd w obie strony około 42-43 km)
pociągiem z pobliskiej stacji Otusz do stacji Poznań Główny, na której należy przesiąść się w pociąg jadący w kierunku Wolsztyna i wysiąść na stacji Trzebaw-Rosnówko, albo w kierunku Wrocławia i wysiąść w Puszczykówku; należy jednak wziąć pod uwagę dość długi czas dojazdu w obie strony, ponadto od każdej z wymienionych stacji dojście do jeziora to dystans około 5 km
Przydatne linki:
- Film o podwodnym świecie Jeziora Góreckiego
- Film o Wielkopolskim Parku Narodowym, w którym zobaczymy piękne widoki m.in. na Jezioro Góreckie
Literatura:
- Franciszek Jaśkowiak, Paweł Anders „Wielkopolski Park Narodowy. Przewodnik”, Wydawnictwo Poznańskie 1980
- Jan Sokołowski „W Wielkopolskim Parku Narodowym”, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1960
- Jarosław Urbaniak „Wielkopolski Park Narodowy”, Poznań 1955
Tekst i fot. Bartosz Świątek
